• 67. Türkiye Jeoloji Kurultayı (2014)

     

     

    DELTA ÇÖKELLERİNDE ŞEV DURAYLILIĞINI BELİRLEMEK İÇİN

    BİR YAKLAŞIM: İZMİR KÖRFEZİ UYGULAMASI

      

    Bora Sonuvar, Kubilay Baykal

    Tramola Deniz Araştırma Hizmetleri Ltd. Şti., 856 Sk. No.7/404 Asil Han Konak-İZMİR

     

    ÖZ

     

    İzmir körfezi coğrafi açıdan; dış, orta ve iç körfez olarak üç bölgeye ayrılmıştır. Körfezde kuzeyden güneye kıyı çizgisi boyunca, geniş havzalara sahip akaçlama ağı çıkışlarının yer aldığı görülmektedir. Son alıcı ortam olan iç körfezin deniz tabanı, bu çıkışlarda oluşmuş delta ve delta çökelleri ile şekillenmiştir. İç körfez’de 2011-2013 yılları arasında yazarların firması tarafından jeolojik, jeoteknik ve batimetrik çalışmalar yapılmıştır. Söz konusu proje sahalarından oşinografik ve batimetrik veriler ile deniz tabanı zemin örnekleri toplanmıştır. Bu veriler kullanılarak iç körfezde topografik eğim ve zemin ilişkisi incelenmiştir. İzmir körfezindeki eski kanal kazı alanlarında en büyük şev açısının yaklaşık 6,5 derece ( 9Y:1D) olduğu belirlenmiştir.

    İzmir Körfezi ve Limanı Rehabilitasyon Projesi iç körfezin kuzey ve güneyinde belirli alanlarda derinleştirme amaçlı taramaların yapılmasını içermektedir. Rehabilitasyon Projesi hakkında bilgilerimizin birçoğu, bu proje ile ilgili olarak hazırlattırılıp yayınlanan çevre etki değerlendirme (ÇED) raporuna dayanmaktadır. Bu ÇED raporuna göre güneydeki yaklaşım kanalı genişletilerek derinleştirilecektir. Halen en sığ yerinde -10,5 m olan yaklaşım kanalı -17,0 m ye derinleştirilecektir. Körfezin kuzey kısmında, doğal akıntı döngüsünü güçlendirmek amacıyla -8,0 m derinlikte bir sirkülasyon kanalı planlanmaktadır. ÇED raporuna göre Rehabilitasyon Projesi’nde, şev açısının hesaplanması için özel bir bilgisayar yazılımından faydalanılmış ve veri olarak jeoteknik çalışmaların, ‘standart penetrasyon testlerinin (SPT)’, sondaj verilerinin, üç eksenli basınç testlerinin ve dip malzemelerinin mühendislik özelliklerini belirleme amaçlı diğer testlerin sonuçları kullanılmıştır. Bu testler sonrası, deniz dibinden kazılacak malzemeler yumuşak kil, çok yumuşak kil ve kum olmak üzere üç grup şeklinde sınıflandırılmıştır. Sık bir şekilde sismik aktivitelere maruz kalan kanal kazı alanları için şev açısı yaklaşık 11,5 derece (5Y:1D) olarak hesaplanmıştır.

    Bu bildiri, denizaltı şev açılarının tasarımında topografik eğimler ile hesaplanan şev açılarının karşılaştırılmasının ve sorgulanmasının önemini vurgulamaktadır. İzmir körfezinde, altı yıllık bir süre içerisinde derinlik haritaları arasındaki farklar incelendiğinde, doğal su içeriği ‘likit limit (LL)’ değerinin üstünde olan yüksek plastisiteli silt ve killerin depolandığı liman kazı alanlarında, şev eğimlerinin yaklaşık 11,0 derece’den  yaklaşık 6,5 derece ye kadar düştüğü görülebilir. Sonuç olarak, normalde zaten uygulanması beklenen bu değerlendirme sürecinin, denizaltı şev açılarının tasarlanmasında ve diğer mühendislik uygulamalarında, standart bir yaklaşım şekli olarak kabul edilmesinin gerekliliğini vurgulamaktayız.

     

    Anahtar Kelimeler: İzmir Körfezi, İzmir Limanı Yaklaşım Kanalı, derinlik ve eğim haritaları, denizaltı şev duraylılığı.